پورتال سازمانی

پرتال سازمانی

پورتال هوشمند

ماه رمضان درجناح

به قلم دکتر محمد حسن نیا

آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در جناح(قسمت اول)

بررسی ماه مبارک رمضان در تاریخ و فرهنگ مردم ایران زمین و مناطق خلیج فارس از جمله مباحثی است که همواره می بایست در مکتوبات تاریخی بیشتر به آن توجه شود. مردم مناطق خلیج فارس و شهر و بخش جناح که این نوشتار در مورد آن است، با خاطرات این ماه زیسته اند. با توجه به آداب و رسوم مردم مناطق مختلف خلیج فارس در ماه رمضان و این که با توجه به اقلیم جنوب ایران و گرمای طاقت فرسا، رمضان در آن مناطق دارای حال و هوای خاصی بوده است، نگارنده بر آن شده است تا در این نوشتار که با همکاری شورای اسلامی شهر جناح و شهردار فرهنگ دوست این شهر جناب آقای مهندس محمد جلالی می باشد، به بررسی آداب و رسوم رمضان در بخش و شهر جناح بپردازد، تا گوشه هایی از شکوه این ماه مبارک در این منطقه تاریخی مورد واکاوی قرار گیرد و نسل کنونی با بسیاری از رسم رسومات گذشته اجدادشان که برخی از آن ها با توجه به پیشرفت تکنولوژی  و ماشینی شدن زندگی در حال حاضر از بین رفته است، بیشتر آشنا گردند. آشنایی با آداب رسوم این ماه، آشنایی با تاریخ فرهنگی و اجتماعی مردم شهر جناح است. سحر بیدار شدن های مردم جناح که با صدای طبل یا حلب فردی خاص بوده است، دیگر از بین رفته است.

در شهر جناح همانند تمامی شهرهای جنوب ایران، ماه مبارک رمضان اهمیت خاصی دارد. فرهنگ رمضان و خاطراتی که مردم در مورد تاریخ شفاهی رمضان در جناح داشته و دارند، هرگز در اذهان فراموش نمی شود. چون مردم به عینه با این خاطرات زیسته اند و در عمل با آن بوده اند. با توجه به این که ماه رمضان در فصول متعدد سال هجری شمسی قرار می گیرد، در هر فصل تاریخ هجری شمسی که رمضان واقع شده است، مردم خاطرات خاصی با این ماه پر برکت داشته اند. برای نمونه اگر رمضان در فصل زمستان قرار گرفته بود، کار دم دمپی که در آن زمان کارش بیدار کردن مردم در سحر بود، مشکل تر می شد. چون به دلیل برودت هوا مردم دراتاق های داخلی منزل خوابیده درب اتاق ها را می بستند و در فصل تابستان کار برای دمپ دمپی راحت تر بود، چون مردم در وسط حیات یا بالای پشت بام ها می خوابیدند. اما کار دم دمپی این بود به هر نحو که شده مردم را بیدار کند. روح همبستگی همگرایی مردم در ماه مبارک رمضان با توجه به مشارکت آن ها در مسائل اعتقادی نسبت به ماه های دیگر بیشتر است. در این ماه می توان از یک فرهنگ غذایی مشترک در سفره های مردم شهر جناح و جنوب ایران سخن به میان آورد. با توجه به موقعیت جغرافیایی شهر جناح که در گذشته در مسیر خور جناح قرار داشت و هم اکنون هم این راه در حال احیاء است مردم این شهر در ماه مبارک رمضان سفره های متنوعی داشتند. سفره هایی که تحت تاثیر تجارت و مبادلات دریایی قرار داشت. با کشف نفت در مناطق جنوبی خلیج فارس و مهاجرت نیروی کار از مناطق جنوبی ایران به کشورهای حوزه جنوبی خلیج فارس و واردات انواع و اقسام خورکی های مدرن به این کشورها بر سفره مردم شهر جناح هم تاثیر فراوان داشته است. جناحی های مقیم در کشورهای حوزه جنوبی خلیج فارس در هنگام سفر به جناح بسیاری از تنقلات مدرن که بر اثر ازدیاد پول نفت در کشورهای شیخ نشین خلیج فارس موجود بود برای خانواده های خود می آوردند. اقلامی نظیر ژله، کرم کارامل، کاسترد، انواع شیرینی ها و غیره از جمله این موارد بود که در حال حاضر به وفور استفاده می شود. علاوه بر آن جناحی در کشورهای شیخ نشین با توجه به زیاد بودن پاکستانی ها، هندی ها، بنگلادشی ها، فیلپینی ها و دیگر کشورها، به شیوه پخت مواد غذایی مردم کشورهای یاد شده هم آشنا شدند و سبک پخت این غذاها نظیر فلافل و غیره را هم به جناح وارد کردند و زنان جناحی که در پخت و پز تبحر خاصی دارند، از این پس در ماه مبارک رمضان زمان بیشتری را در آشپزخانه ها برای آماده کردن غذا جهت افطار و سحری صرف می کردند و در حال حاضر هم همین گونه است. تجار جناحی هم در امر وارد کردن کالاهای مواد غذایی که در ماه مبارک رمضان استفاده می شود و مورد استفاده مردم است، مشارکت داشتند. دیگر لازم نیست مواد غذایی توسط افرادی که به کشورهای شیخ نشین وارد می شود، به جناح وارد شود، تمامی فروشگاه های موجود در شهر جناح این اقلام را دارند. با متنوع شدن سبک غذایی مردم، شیوه مهمانداری هم در ماه مبارک رمضان در جناح تغییر کرد. با خوب شدن اوضاع اقتصادی مردم به ویژه افرادی که برای امرار معاش به کشورهای حوزه جنوبی خلیج فارس می رفتند، سفره ها گسترده تر شد و بعد از نماز تراویح  خانه های مردم جناح پذیرای دوست و اقوام جهت صرف تنقلات بود و در حال حاضر هم اینچنین است. بعد از نماز تراویح در بسیاری از خانه ها سفره پهن می شود و شیرینی هایی نظیر ژله، کرم کارامل، کاسترد، زولبیا، بامیه و غیره و نخود، آش، سوپ، سمبوسه و دیگر تنقلات سر بیشتر سفره ها موجود است.

در ماه مباک رمضان در شهر جناح در گذشته مردم شب ها بیدار بودند و روزها استراحت می کردند. مگر این که این ماه در فصول سرد سال قرار گرفته یا در فصل درو و کشاورزی قرار می گرفت. شب ها تا سحر مردم نمی خوابیدند. در برخی خانه ها مراسم قرآن خوانی بود. در این ماه دیدار خویشاوندان بیشتر صورت می گرفت. خانواده های فامیل بیشتر بعد از نماز عشاء گرد هم جمع می شدند. از نقاط جالب این است که بیشتر کودکان هم تا سحر بیدار بودند. در اسناد و مدارک گذشته به خوبی هویداست که به ویژه اگر رمضان در فصل تابستان قرار می گرفت، کارگران به کار مشغول نمی شدند و آن یک ماه به روزه داری می پرداختند. حتی برخی از کارهای راهسازی هم به خاطر نرفتن کارگران سر کار به نوعی تعطیل بود. مغازه هم شب ها تا پاسی از شب باز بودند ولی در ابتدای روز و حتی تا ظهر تعطیل بودند. همان گونه که عنوان گردید مراسم قرآن خونی از بعد از عشاء تا سحر ادامه داشت. در این مجالس که افراد زیادی مشارکت می کردند، در اثتای قرآن خوانی از حضار پذیرایی هم می شد. تقریبا ماه رمضان شهر جناح در روز به صورت نیمه تعطیل بود. در حال حاضر نیز بیشتر آداب و رسوم ماه مبارک رمضان بین مردم شهر جناح رعایت می شود. ولی کارمندان دولت طبق روال روزانه خود به سر کار می روند، با توجه به پیشرفت تکنولوژی و وجود وسیل برودتی نظیر کولر گازی و غیره، کار کردن در ماه رمضان به ویژه در زمانی که ماه رمضان در فصل تابستان قرار می گیرد راحت تر شده است. برخی از کارمندان دولت نیز مرخصی خود را در ماه مبارک رمضان می گیرند. پذیرایی از خانواده ها در خانه قوام و همسایگان همچنان بر قرار است. در شب های رمضان بازی های فوتسال در زمین های ورزشی برگذار می شود که نوعی سرگرمی برای جوانان و ورزشکاران است. از آداب رسوم مردم جناح همانند بسیاری از شهرهای جنوب ایران این است که در مساجد مخصوصی در زمان افطار از خانه غذا می برند تا اگر افراد فقیر یا مسافرانی گذارشان به شهر جناح افتاد، برای افطار غذایی بر ای خوردن داشته باشند. غذاهایی که به مساجد برده می شود، همان غذاهایی است که افراد در خانه خود صرف می کنند. خرما، ماست و انواع شیرینی جات از جمله مواد خوراکی است که در سر هر سفره ای و در سفره های مساجد در شهر جناح موجود است. هریسه که از گندم و گوشت درست می شود نیز به وفور در ماه رمضان مصرف می شود. تجار و فرد ثروتمند در جناح در ماه رمضان خیرات زیادی انجام داده و به فقرا و افراد کم بضاعت جهت تقویت سفره خوراکی کمک می کنند تا سفره های آن ها هم در ماه مبارک پر بار باشد. برخی از افراد کم بضاعت از 27 رمضان به بعد فطریه جمع می کنند و به این افراد برنج و گندم یا پول نقد کمک می کنند که تامین کننده بخشی از اقلام غذایی آن ها در طول سال است. برخی از تجار جناح در ماه مبارک رمضان زکات اموال خود را بین فقرا پخش می کنند و افرادی که مستمند بوده و مستحق دریافت زکات هستند، به آن ها زکات داده می شود. زکات اموال به صورت پول نقد و اقلام غذایی داده می شود. میزان زکاتی که به فقرا داده می شود به نظر زکات دهند بستگی دارد که تا چه اندازه فرد دریافت کننده زکات نیاز مالی داشته باشد. برخی از تجار هم به افرادی که زکات می گیرند به صورت یکسان پول نقد یا اقلام غذایی می دهند. در نوشتار بعد تلاش می گردد به جنبه های دیگری از آداب و رسوم رمضان در شهر جناح پرداخته شود.    

 


5.2.1.0
V5.2.1.0