پورتال سازمانی

پرتال سازمانی

پورتال هوشمند

به قلم دکتر محمد حسن نیا

آداب مردم شهر جناح در روز عید سعید فطر در گذشته و اکنون

بررسی تاریخ اجتماعی و فرهنگی مناطق خلیج فارس و آداب رسوم مردم این مکان ها از جمله مباحثی است که می بایست بیشتر به آن پرداخته شود. برخی از این آداب و رسوم در حال فراموشی اند، برخی از آن ها در بستر زمان تغییراتی به خود دیده اند و برخی از آن ها در بستر زمان کمترین تغییر را داشته اند. این آداب رسوم تحت تاثیر دنیای ماشینی قرار گرفته و تغییر آن ها به تدریج صورت پذیرفته است. برخی از اقوام ایرانی در پاسداشت آداب و رسوم خود کوشا بوده اند. در کرانه ها و پس کرانه های خلیج فارس مناطقی هستند که مردم آن همواره در جهت پاسداشت از آداب و رسوم خود کوشا می باشند. شهر جناح در استان هرمزگان از جمله مناطقی است که دارای آداب و رسوم زیادی است که بسیاری از آن ها مکتوب نشده است. این نوشتار که با حمایت های فرهنگی شورای اسلامی شهر جناح و شهردار فعال، دلسوز و فرهنگ دوست این شهر جناب آقای مهندس محمد جلالی به رشته تحریر در می آید، در نظر دارد آداب و رسوم عید سعید فطر را از زمان دیده شدن ماه شوال تا آداب و رسوم این عید را مورد واکاوی قرار دهد.

رسم دیدن ماه شوال در اواخر رمضان در شهر جناح جالب توجه بود. در گذشته های دور مردم در روز 29 و 30 رمضان بر پشت بام ها و جاهای بلند که ماه قابل رویت بود، جمع می شدند. برخی از افراد که دارای چشم های تیز بین تری بودند تجربه خوبی در دیدن ماه داشتند و مردم نیز به دیدن آن ها اعتماد داشتند. دیدن ماه را پی گیری می کردند. بعدها با پیشرفت وسایل نجومی دیده شدن ماه به گروه های متخصص واگذار شد و از طریق رسانه های عمومی کشور اعلام می شد. با توجه به قمری بودن ماه رمضان ممکن بود ماه بیست و نه روزه بوده و روز سی ام عید باشد و یا ماه رمضان سی روز کامل بوده و بعد عید اعلام می گردید. جنب جوش مردم در پایان ماه مبارک رمضان برای مراسم عید در هر کوی و برزنی قابل مشاهده بود. از بیست و پنجم ماه مبارک رمضان اندک اندک خانواده ها به فکر خرید لباس نو برای عید و دیگر وسایل خوراکی بودند. در شهر جناح مردم تمام تدارکات عید سعید فطر را از قبل می دیدند. کودکان هم از آمدن عید بسیار خوشحال بودند، چون هم به گرفتن هدیه روز عید یا عیدی امید داشتند و هم لباس نو برای آن ها خریده می شد و لباس های خریده شده توسط والدین را به دیگر کودکان نشان می دادند. معمولا ثروتمندان در خانواده ها به افراد ضعیف خانواده یا خاندان در خرید لباس روز عید کمک می کردند. با توجه به این که در آن زمان بسیاری از اهالی جناح مردهای خانواده یا یکی از اقوامشان در کشورهای حوضه جنوبی خلیج فارس به ویژه بعد از کشف نفت در این کشورها مشغول به کار بودند، هدایا و یا سوغات برای خانواده های خود و نزدیکان می فرستادند و بیشتر ین سوغات ها نیز شامل البسه مردانه و زنانه بود، از این سوغات ها برای پوشش روز عید مردم نیز استفاده می شد. در روز عید سعید فطر از خردسالان تا افراد مسن با پوششی دیگر و متغیر از روزهای قبل دیده می شدند.   

روز عید فطر که مردم شهر جناح به آن عید کوچک می گویند و عید قربان نیز عید بزگ یا گپ نامیده می شود ، رسم است همه مردم به میل خود در ابتدای صبح چیزی تناول می کنند و این به این خاطر است که مردم بدانند که روز عید با دیگر روزهای ماه مبارک رمضان متفاوت است و دیگر روزه نیستند و می توانند غذا بخورند. در حالی که بوی عطر در شهر جناح در این روز پیچیده است، مردم دسته دسته به سوی مسجد جامع می روند و تا آمدن خطیب و شروع شدن خطبه الله اکبر، لا اله الا الله و لله الحمد را با صدای بلند و دسته جمعی می خوانند. در این روز همه مردم از غنی و فقیر لباس نو به تن دارند و بوی خوش از آن ها به مشام می رسد. به محض تمام شدن خطبه و نماز مردم همدیگر را بغل کرده و هر فردی هم که با یکدیگر کدورت دارد، در این روز همدیگر را می بخشند و از هم حلال بودی می طلبند. بعد از انجام مراسم مذهبی مردم دسته دسته از مسجد خارج شده و نخست به خانه خود می روند و با نزدیکان و خانواده خود عید را تبریک می گویند و بعد از آن عده ای برای فاتحه خواندن به سر قبر مرده ها می روند و به اصطلاح فاتحه اهل قبور می خوانند، جمعی هم به خانه فامیل نزدیک و مادر زن خود رفته و از مادر زن حلالیت می طلبند. به مادر و افراد خانواده خود عیدی می دهند، در تمام ساعات عید سینی های پلو و گوشت در گذشته به میان مجالس آورده می شد و الان نیز همین گونه است و اگر فردی وفات کرده بود در خانه آن ها برای رفتگان فاتحه می خواندند و بعد پذیرایی صورت می گرفت. بعد از این امر مردم از خانه خود بیرون رفته و به خانه افراد و نزدیکان خود برای عید دیدنی می رفتند. این رفت و آمد از ظهر تا بعد از ظهر و شب همچنان ادامه پیدا می کرد و خانم های خانه معمولا بعد از ظهر عید به دید و بازدید یکدیگر می رفتند و عید را به هم تبریک می گفتند. در این میان بچه های کوچک نیز از خانه بیرون آمده و برای جمع آوری عیدی  به خانه های اقوام و نزدیکان خود می رفتند. در شهر جناح رسم بود که به بچه ها به عنوان عیدی پول و تنقلات خوراکی می دادند. مراسم عید فطر و دید و بازدید در بندرکنگ تا 7 روز ادامه داشت تا مردم به صورت کامل همدیگر را ببینند و عید را به هم تبریک بگویند این مراسم تا حال حاضر نیز بسیاری از رسوماتش به همین شکل باقی مانده است. اما دیگر سبک غذایی آن تغییر کرده است و بیشتر آشنایان نزدیک به خانه همدیگر می روند و نوع غذا هم تغییر کرده و مدت زمان بازدید مردم نیز  حداکثر دوتا سه روز می باشد. در این روز افراد مسن نخستین افرادی هستند که مردم و آشنایان به عیادتشان می روند. برخی از مردم همچنان بعد از مسجد جامع یکسره نخست بر سر قبور و به ویژه قبوری که تازه دفن شده اند، می روند و برای آن ها فاتحه می خوانند در حال حاضر هم رسم است که مردم با لباس نو به مسجد رفته و بچه های کوچک هم در خیابان ها راه افتاده و دیگر مثل گذشته پول خرد دریافت نمی کنند. بلکه افراد از اسکناس های هزار تومان به بالا به آن ها هدیه می دهند و بیشتر مردم شب عید فطر را نمی خوابند و به پخت و پز و آماده کردن خود و خانه های خود برای عید فطر می پردازند. روز عید فطر به خوبی در شهر جناح حس می شود و مردم در این روز از شادمانی خاصی برخورداند. مراسم عید سعید فطر باعث همگرایی زیادی در بین مردم شهر جناح می شود و در روز عید همه باهم آشتی می کنند و کدورت ها را کنار می گذارند. رسم هم بر این است که کوچکترها به عیادت بزرگترها می روند و برخی از خانواده ها در بندر کنگ هست که هم به دلیل جایگاه اجتماعی آن ها و هم به دلیل ثروتمند بودنشان همه مردم به خانه آن ها می روند و سفره های متنوع در خانه آن ها پهن است و در نگرش مردم شهر جناح این است که هر چه فرد در این روز خرج کند و به مردم اعم از فقیر و غنی خوراک بدهد، ثوابش بیشتر است.

در گذشته برخی از مردان جناحی که در ماه های دیگر در کشورهی حوضه جنوبی خلیج فارس بودند، تلاش می کردند ماه مبارک رمضان و به ویژه عید فطر در کنار خانواده های خود باشند و بچه ها با پدرانشان با لباس آراسته صبح روز عید به مسجد جامع می رفتند و مادران خانواده هم تمام تلاششان این بود که کودکان آن ها با آراستگی تمام در روز عید دیده شوند و به عبارتی روز عید در شهر جناح بیشتر افراد خودشان را از شهرهای متعدد و خارج از کشور به نماز روز عید می رساندند. به نظر می رسد در روز عید فطر در شهر جناح و بسیاری از مناطق کشور بیشترین جمعیت در شهرهای خود جمع می شدند. در حال حاضر هم این چنین است. عید فطر و نماز عید فطر در جناح با شکوه و با جمعیت زیاد برگزار می شود. برخی از آداب و رسوم روز عید فطر نیز وجود دارد که در نوشتارهای دیگر به آن پرداخته می شود. 

 


5.5.0.0
گروه دورانV5.5.0.0